Taflan: (Kirschlorbeer / Laurier-Cerise / Cherry laure / Gürcü kirazi /
Hind kirazi / Prunus laurocerasus / Mongo / Monguer) Nisan-mayis
aylarinda küçük ve beyaz renkli çiçek açan, rutûbetli ve gölgeli yerlerde yetisen
2-6 m yüksekliginde yaprak dökmeyen agaçlar. Yapraklar çok kisa sapli, derimsi,
tüysüz ve oval sekillidir. Çiçekler 30-35 tânesi bir arada olup, gruplar teskil
ederler. Meyveleri 1 cm çapinda kiraz görünüsünde parlak, koyu kirmizi veya
olgunlukta siyah renktedir. Avrupa’ya Istanbul’dan yayilmis olup, süs bitkisi
olarak yer yer yetistirilmektedir. Lâz kirazi, Gürcü kirazi ve Karayemis olarak da
bilinir.
Türkiye’de yetistigi yerler:
Kuzey Anadolu.
Kullanildigi yerler: Bitkinin yapraklari
siyah hidrik asit veren bir glikozit tasimasi sebebiyle zehirlidir. Bu
yüzden yapraklarinin baharat olarak kullanilmasi tehlikelidir. Fakat yapraklardan elde
edilen taflan suyu öksürük dindirici olarak kullanilir. Tâze meyveleriyse meyve olarak
yenilmektedir. Kurutulmus meyvelerinin tohumlariysa seker hastaligina karsi kullanilir.
Tâze meyveleri tas düsürücü olarak da kullanilmaktadir.
Tatula:
(Weichhaariger / Stechapfel /
Liseron de Provence / Downy thorn-apple / Boru çiçegi / Seytan elmasi / Esek hiyari /
Dikenli elma / Stramoine / Datura) 20-100 cm yüksekliginde, dik
gövdeli, bir senelik otsu, zehirli bir bitki. Tatula, seytanelmasi olarak da bilinir.
Yapraklar sapli, büyük, oval, kenarlari tam, az girintili veya sivri lopludur.
Çiçekler beyaz ve büyüktür. Çanak yaprak uzunsu bir tüp seklinde, tepede 5
lopludur. Taç yapraklar uzun bir huni seklindedir. Meyveler 3-4 cm boyunda, üzeri
dikenli, 4 yarikli olup çok tohumludur. Dünya üzerinde tesbit edilmis 10 kadar
boruçiçegi türünden yalniz iki tanesi memleketimizde bulunmaktadir. Datura stramonium
ve D. metel. Organik madde bakimindan zengin bos tarlalar, harabeler, hendek ve yol
kenarlarinda bulunur. Nadiren çiçekleri için bahçelerde yetistirilmektedir.
Kullanildigi yerler: Halen tedavide
D. stranonium ve D. metel türlerinin yapraklari, çiçekleri ve tohumlari
kullanilmaktadir. Yapraklar azami büyüklüklerini aldikça alt taraftan baslanarak
toplanir. Gölgelik ve havadar bir yerde kurutulur. Tohumlu meyveleri olgunlastigi zaman
toplanir ve kurutulur. Tatula türlerinde hiyosiyamin ve az miktarda atropin ve skopolamin
isimli alkaloitler bulunmaktadir. Iyi bir uyusturucu, antispazmodik (kramp çözücü),
antiasmatik (nefes darligina karsi) tir. Yapraklardan ve bazi çiçeklerden hazirlanan
sigaralar nefes darligina karsi içilir. Yagli merhemi mevzii agrilara karsi haricen çok
kullanilir. Zehirli bir bitki oldugu için hekim tavsiyesi olmadan
kullanilmamalidir.
Tavsankulagı: (Europaisches / Alpenveilchen / Cyclamen / Sowbread / Domuz turpu / Topalak /
Akdiken / Yer somunu / Siklamen) Kis sonu veya ilkbaharda çiçek
açan, 5-15 cm yüksekliginde toprak altinda yumrulari bulunan çok yillik ot. Topalak ve
yersomunu olarak da bilinir. Toprak altinda 1.5-5 cm çapinda, yan ve alt kisimlarindan
kökler çikan, basik küre sekilli ve az tüylü bir yumrusu vardir. Yapraklarin hepsi
dipte, uzun sapli, dâireye yakin böbrek biçiminde, üst yüzü yesilli-beyazli, alt
kismi kirmizi veya morumsu renklidir. Çiçekler tek baslarina, hafif kokulu, pembe veya
pembemsi mor renklidir. Taç yapraklari tersine dönmüs 5 parçali tüp seklinde,
parçalar genis-oval sekilli, dip kisimlari lekeli. Tohumlar çok adette esmer renklidir.
Memleketimizde 35 kadar türü vardir.
Kullanildigi yerler: Bitkinin
kullanilan kismi toprak alti kismidir. Yumrularda zamk, pektin, seker ve saponin
karakterli glikozit vardir. Yumrularinin suyla kaynatilip süzülmesiyle elde edilen sulu
kisim bilhassa tütün fidelerine âriz olan solucanlarla mücâdelede kullanilir. Bu
suyla fidelerin sulanmasindan hemen sonra solucanlar topragin üstüne çikar. Toplanarak
yok edilir. Halk arasinda müshil ve kurt düsürücü olarak kullanilir. Asbasi kani
sökmeye yardim eder.
Tere: (Gartenkresse / Cresson / Garden
cress / Lepidum sativum) 20-50 cm boylarinda, beyaz veya morumsu
renkli çiçekler açan, bir yillik otsu bitkiler. Meyvelerinin tek tohumlu olmasiyla su
teresinden ayrilir. Yabânî olarak bulunmakla berâber, kültürü de yapilmaktadir.
Kerdeme olarak da bilinir.
Su teresi (Nasturtium officinale):
Beyaz çiçekli, parçali yaprakli, çok yillik otsu bir bitki. Su kenarlarinda yetisir.
Özel bir kokusu ve batici bir lezzeti vardir. Kardamot adiyla da bilinir.
Kullanildigi yerler: Yapraklari yakici lezzetli,
uçucu yag tasir. Kükürtlü glikozitler, A, C ve D vitaminleriyle uçucu yag tasir.
Kuvvet verici, vitamin noksanliklarina karsi ve istah açici olarak kullanilir. Afrodizyak
(Cinsel istekleri artirici) özelligi vardir. Hastaliklari karsi direnci artirir.
Sigaranin zararlarini azaltir. Suyu, saç dökülmesi ve kepeklenmeyi önler.
Turp: (Rettich / Radieschen / Radis /
Radish / Hilb / Raphanus / Raphanus sativus) Sari çiçekli,
kültürü yapilan bir yillik bitkiler. Birçok çesitleri kökü veya tohumu için
yetistirilir. Salata olarak yenen bir sebzedir.ÊBitkinin yenen kismi da etli olan kazik
kökleridir.
Kullanildigi yerler: Tohumlari %
35-50 yag tasir. Uyarici, istah açici, safra söktürücü ve mikroplarin üremesini
önleyici özelliklere sâhiptir. Eski târihlerde salgin hastaliklara karsi önleyici
olarak turp verildigi bilinmektedir. Kazik kökleri sebze olarak yenir.
Memleketimizde birçok turp çesidi yetistirilmektedir.
Karaturp (Raphanus sativus var. niger): Kökleri
yumruk büyüklügünde, üzeri siyahimsi kabuklu, içi beyaz renklidir. Hardal esansi ve
C vitamini ihtivâ eder. Kökleri salata olarak yenir. Istah açici, idrar ve safra
söktürücü etkileri vardir.
Kirmiziturp (Raphanus sativus var. radicula): Bu
çesidin kökleri ceviz büyüklügünde üzeri parlak kirmizi renklidir. Hardal esansi, C
vitamini tasir. Salata olarak yenir. Kuvvet verici, istah açici ve balgam
söktürücüdür.
Yabanîturp (Raphanus raphanistrum): 20-50 cm
boylarinda, sari çiçekli, Anadolu’da yabânî olarak yetisen, tüylü ve otsu bir
bitkidir. Kökü ve yapraklari hardal esansi tasir. Istah açicidir.
Turunç: (Bigarade / Bigaradier / Bitter
orange) 1-6 m boylarinda, kisin yapraklarini dökmeyen, beyaz renkli
çiçekler açan agaçlar. Yapraklar sapli, derimsi, sivri uçlu, üst yüzü parlak alt
yüzü mat yesil renklidir. Yaprak saplari kanatlidir. Çiçekler tek tek veya birkaçi
bir arada toplanmis olup, çiçek durumlari teskil ederler. Meyveleri küre seklinde,
sarimsi veya hafif yesilimsi renklerde, 7-15 dilimlidir. Dilimler eksi, acimsidir.
Türkiye’de yetistigi yerler: Akdeniz
bölgesi.
Kullanildigi yerler: Bitkinin
çiçekleri uçucu yag ihtivâ eder. Turunç esansi elde edilir. Kabuklari da uçucu yag,
vitamin C, pektin, aci maddeler ihtivâ eder. Istah açici, lezzet ve koku verici ve safra
söktürücü olarak kullanilir. Ayni zamanda kabuklarin beyaz renkli olan albedo kismi
çikarildiktan sonra reçel yapiminda da kullanilir.
