Ebegümeci: (Hubbaz / Malva silvestris /
Feuille de mauve / Mallow) Çiçekleri sifali olan, yapraklari da
sebze olarak yenilen, kendi kendine yetisen bir ottur. 20-70 cm boyundadir. Yapraklari
sarmaldir. Mayis-Agustos aylari arasinda çiçek açar. Yaprak ve çiçeklerinde fazla
miktarda "müsilaj" vardir. Yaprak ve çiçekleri taze iken
kullanilir.
Kullanildigi yerler: Gögsü yumusatir, öksürügü keser. Mide ve barsaklarin
düzenli çalismasini saglar, kabizligi giderir. Atesi düsürüp, vücuda rahatlik verir.
Bogaz ve bademcik iltihablarini giderir. Lapasi, çibanrlarin olgunlasmasini saglar. Burun
kanamasini durdurur. Dis eti hastaliklarini tedavi eder, mide agrisini keser.
Kullanildigi yerler: Istah açar, Mide ve barsak
gazlarini giderir. Mide eksimesini geçirir. Idrar ve adet söktürür. Dis etlerini
kuvvetlendirir. Ter söktürür, atesi düsürür ve agrilari dindirir. Sinirleri
yatistirir. Sarılık tedavisinde de kullanildigi bilinmektedir.
Eğrelti otu: (Farn / Farnkraut / Fougére /
Fern Nepkrodium filixmas / Dryopteris filis mas / Fougere male / Filicis rhizoma) Bu sinifta bulunan 170 cins, 9000 tür bitki yaklasik olarak dünyanin her
tarafina yayilmistir. Türlerinin çogunlugu tropik bölgelerde yetismektedir.
Egreltiotlarinin birkaç santimetre büyüklükte olanlardan, agaç sekline kadar
çesitleri vardir. Bugün yasayanlarin çogunlugu, çok yillik otsu bitkilerdir. Bunlarin
topragin yüzeyine yakin, ona paralel büyüyen sürünücü veya yukari yönelen
kökçükleri vardir. Hemen bütün egreltiotlarinda, yapraklar tomurcuktayken içe dogru
kivrilmistir. Kartal egreltisi, Venüs saçi, erkek egreltiotu, geyik dili, kaya egreltisi
memleketimizde bulunan egrelti çesitleridir. Bu egrelti çesitlerinden erkek egreltiotu
tipta kullanilir.
Erkek Egrelti otu (Dryopteris
filixmas):
Mutedil bölgelerin rutubetli yerlerinde, orman
altlarinda, kayalar arasinda yetisen 50-70 cm boylarinda, çok senelik, otsu zehirli
bir bitkidir. Toprak alti gövdesi 10-40 cm uzunlugunda olup, dis kismi eski yaprak izleri
veya kâideleri ile kaplidir. Alt tarafinda siyah renkli, ince kökler tasir. Ilkbaharda
rizom gövdesinin ucundan kendi üzerine sarilmis olan genç yapraklar çikar. Yapraklar
gelisince açilir. Yapraklar uzun sapli olup sapin kâidesi siskindir. Yapraklarin alt
yüzlerinde spor keseleri vardir. Mutedil bölgelerin rutubetli yerlerinde, orman
altlarinda, kayalar arasinda yetisen 50-70 cm boylarinda, çok senelik, otsu zehirli
bir bitkidir. Toprak alti gövdesi 10-40 cm uzunlugunda olup, dis kismi eski yaprak izleri
veya kâideleri ile kaplidir. Alt tarafinda siyah renkli, ince kökler tasir. Ilkbaharda
rizom gövdesinin ucundan kendi üzerine sarilmis olan genç yapraklar çikar. Yapraklar
gelisince açilir. Yapraklar uzun sapli olup sapin kâidesi siskindir. Yapraklarin alt
yüzlerinde spor keseleri vardir.
Kullanildigi yerler: Bitkinin
kullanilan kismi kökleri ve yapraklaridir. Kökleri sonbaharda toplanip, birkaç gün,
havada sonra hafif isida kurutulur. Kökleri kalin, disi siyah, içi beyazdir. Özel bir
kokusu, tatlimsi ve kekremsi bir tadi vardir. Bilesiminde uçucu ve sâbit yaglarla,
reçine, nisasta ve etkin madde filisin vardir. Barsak parazitlerine karsi çok eski
târihlerden beri kullanilmaktadir. Toz veya hulasa hâlinde alinir. Müshil
olarak yagi ilâçlarla verilmemelidir. Zîrâ yaglar, ilâçtaki toksin
maddelerin yayilmasini kolaylastirarak siddetli zehirlenmelere sebeb olabilir.
Tavsiye edilen miktarin disina çikmamalidir.
Ekmek agaci:(Brotfruchtbaum / Bread tree / breadfruit tree / Artocarpus incisia / Jaquier) Kalin gövdeli, 15-20 m
boyunda, büyük meyveli, tek evcikli bir agaçtir. Tropik, Asya adalarinda (Sunda
adalarinda) yetisir. Ana vatani da Pasifik adalaridir. Yapraklari küçük ve düz
kenarlidir. Ananasa benzeyen meyveleri 1-2 kg agirlikta olabilir. Yenen kisim, çiçek
ekseni ve çiçek örtü yapraklaridir. Münferit meyveler findiksidir. Fakat çekirdek
tesekkül etmez. Üremeleri vegetatiftir. Tohumla üreme olmaz. Her mevsimde mahsul verir.
Kullanildigi yerler: Ekmek agaci
meyvesi nisasta bakimindan zengindir. Meyveleri beyaz etli ve biraz unludur. Haslanarak ve
pisirilerek yenilebildigi gibi ekmek yapmak için de kullanilir. Bu bakimdan tropik
bölgeler için önemli bir bitkidir.
Enginar: (Artischocke
/ Artichaut / Artichoke / Cynara scolymus / Cynara / Artichaut
cynaria scolymus) Haziran-temmuz aylari arasinda,
mavi-mor renkli çiçekler açan, 50-150 cm boyunda çok senelik otsu bir bitkidir. Killi,
kumlu ve rutubetli topraklarda yetistirilir. Gövdeleri dik, kuvvetli, sert ve boyuna
olukludur. Yapraklari sapsiz, büyük, uzun-oval ve parçalidir. Çiçekler üst
yapraklarin koltugundan çikan, uzun saplarin ucunda büyük basçiklar halinde
toplanmistir. Çiçek tablasi etlidir. Hepsi tüp seklinde olan çiçekleri ve bunlarin
aralarinda bulunan tüyleri tasir.
Türkiye’de
yetistigi yerler: Marmara ve Ege bölgesinde bahçelerde yetistirilir.
Kullanildigi yerler: Bitkinin sebze olarak
kullanilan kismi, çiçek tablasi ile tâze dip yapraklari ve kökleridir. Yapraklar ve
kökte eynarin isimli aci bir madde, inulin, tanen ve filavon bünyesinde bir glikozit
vardir. Tâze yaprak ve köklerinden yapilan hulâsa ve tâze yapraklardan hazirlanan
çay, safra çogaltici ve idrar arttirici olarak karaciger hastaliklarinda kullanilir.
Kanda kolesterini azaltir. Ates düsürücü ve istah açici tesirleri vardir. Ayrica,
idrar söktürür, bedeni ve ruhi bitkinligi giderir, romatizma ve seker hastaliklari
için faydalidir.
Ergeçsakali:
(Erkeçsakali / Çayirmelikesi /
Spirea / Flipendula ulmaria) Gülgillerden, dallari saglam, sert ve
kirmizimtirak bir bitkidir. Çiçekleri kar taneleri gibidir ve dallarin ucunda
toplanmistir. Yaz aylarinda toplanip kurutulur. Bu bitkinin her yeri kullanilmaktadir.
